Fotoğraflarla Millî Mücadele (1919–1923)
Bu galeride Millî Mücadele’yi on dört fotoğrafla, olayların sırasıyla izliyoruz: 1919’da Erzurum ve Sivas’tan Meclis’in açılışına, İnönü ve Sakarya’dan Kocatepe’ye, İzmir’den Mudanya ve Lozan’a. Fotoğrafların bir bölümü Türkiye’deki arşivlerden gelen ve Wikimedia Commons’ta kamu malı olarak paylaşılan tanınmış karelerdir; bir bölümü ise Fransa Millî Kütüphanesi’nin (BnF) dijital arşivi Gallica’da korunan dönemin basın fotoğraflarıdır.
Okurken akılda tutulmalı: Fransız ajanslarına ait fotoğrafların başlıkları dönemin basın dilini yansıtır (“Kemalist” gibi); bunları Türkçeye çevirerek ve “ajans başlığıyla” notuyla aktardık. Her fotoğrafın altında kaynağına bağlantı var.
1. Erzurum, 5 Temmuz 1919
Mustafa Kemal Paşa, Erzurum Kongresi’nin hazırlıkları sürerken yakın çalışma arkadaşlarıyla. Kongre 23 Temmuz’da toplandı ve 7 Ağustos 1919’a kadar sürdü.
2. Sivas, 21 Eylül 1919
Sivas Kongresi 4–11 Eylül 1919 arasında toplandı. Kongreden on gün sonra çekilen bu fotoğraf, ABD Kongre Kütüphanesi’nin koleksiyonunda korunuyor.
3. Ankara, 23 Nisan 1920
Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı. Fotoğraf, açılış günü Meclis binasının önünde toplanan kalabalığı gösteriyor.
4. Londra, 1921: Ankara Heyeti
Ankara hükûmetinin temsilcileri 1921’de Londra’da. Ajansın notuna göre fotoğrafta Yunus Nadi, Cami ve Bekir Sami beyler yer alıyor. Ankara’nın uluslararası bir masada muhatap alınması, cephedeki mücadelenin diplomatik karşılığıydı.
5. İkinci İnönü’den Sonra, 1921
İkinci İnönü Muharebesi 1921 baharında kazanıldı. Fotoğrafta Mustafa Kemal Paşa ile Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa birlikleri denetliyor.
6. Ankara, 12 Ağustos 1921: Cepheye Hareket
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa cepheye gitmek üzere Ankara’dan ayrılırken. Birkaç gün sonra başlayan muharebeyi Sakarya Meydan Muharebesi yazımızda anlattık.
7. Kocatepe, 26 Ağustos 1922
Millî Mücadele’nin en tanınmış karesi: Büyük Taarruz’un başladığı sabah Başkomutan Kocatepe’de.
8. Ağustos–Eylül 1922: Çekiliş
Büyük Taarruz’un ardından Yunan ordusu Ege kıyılarına doğru çekildi. Meurisse ajansının bu serisi çekilişi Yunan tarafından belgeliyor; yer bilgisi ajans kaydında yok.
9. 1922: Yanan Köyler
Aynı seriden. Fransız ajansının kendi başlığı, çekilen birliklerin geçtikleri Türk köylerini ateşe verdiğini kaydediyor.
10. İzmir, 9 Eylül 1922
Taarruzun on beşinci gününde Türk süvarileri İzmir’e girdi; kent üç yılı aşan işgalden kurtuldu.
11. Mudanya, Ekim 1922
Askerî zaferin ardından taraflar Mudanya’da bir araya geldi. Mütareke 11 Ekim 1922’de imzalandı.
12. Lozan, 20 Kasım 1922
Mudanya’dan birkaç hafta sonra İsmet Paşa bu kez Lozan’daydı. Fotoğraf konferansın açıldığı güne tarihlenmiş. Antlaşma 24 Temmuz 1923’te imzalandı.
13. Edirne: Türk Birliklerinin Gelişi
Mudanya Mütarekesi uyarınca Doğu Trakya savaşılmadan Türk idaresine geçti. Rol ajansı, Türk birliklerinin Edirne’ye gelişini bir fotoğraf dizisiyle kaydetti.
14. 1923: Mareşal ve Latife Hanım
Galeriyi Cumhuriyet’in ilan edildiği yıldan bir kareyle kapatıyoruz: Mustafa Kemal Paşa ve eşi Latife Hanım, 1923.
Kaynaklar
- Görseller: Wikimedia Commons (kamu malı; ABD Kongre Kütüphanesi ve Kâzım Karabekir Vakfı arşivi dahil) ile Bibliothèque nationale de France, Gallica (Agence Rol ve Agence Meurisse basın fotoğrafları, kamu malı).
- Güzin Çaykıran, “Büyük Taarruz’un Kalpgâhı: 4’üncü Kolordu (26-30 Ağustos 1922)”, Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, 34 (2022), s. 257–285. DOI: 10.46953/askeritarih.1143023.
- Hakan Yaşar, “Muhalif Basının Penceresinden Öncesi ve Sonrasıyla Büyük Taarruz”, Atatürk Yolu Dergisi, 73 (2023), s. 386–404. DOI: 10.46955/ankuayd.1360643.
Kapak görseli: Mustafa Kemal Paşa Kocatepe’de, 26 Ağustos 1922. Görsel: kamu malı, Wikimedia Commons
