İstanbul’un Fethi: 53 Günün Hikâyesi

29 Mayıs 1453’te Osmanlı ordusu, yaklaşık 53 gün süren bir kuşatmanın ardından Konstantinopolis’e girdi. Böylece bin yılı aşkın süredir ayakta duran Bizans İmparatorluğu sona erdi. Birçok tarihçi bu olayı Orta Çağ’ın bitişi olarak kabul eder.

Genç Bir Sultan, Yaşlı Bir İmparatorluk

II. Mehmed, 1451’de babası II. Murad’ın ölümüyle on dokuz yaşında tahta çıktı. Karşısında, topraklarını büyük ölçüde kaybetmiş ve neredeyse yalnızca başkentinden ibaret kalmış bir Bizans vardı. Son Bizans imparatoru XI. Konstantinos Palaiologos, Batı’dan yardım almaya çalışsa da beklediği büyük destek gelmedi.

Hazırlık: Rumeli Hisarı ve Toplar

Mehmed’in ilk adımı Boğaz’ı kontrol altına almak oldu. 1452 başında Avrupa yakasında Rumeli Hisarı’nın inşasına başlandı ve yapı aynı yıl tamamlandı. Karşı kıyıdaki Anadolu Hisarı ile birlikte bu kale, Karadeniz’den İstanbul’a gelebilecek yardımı kesmeyi mümkün kıldı.

Kuşatmanın en çok konuşulan silahları toplardı. Macar ustası Orban’ın Edirne’de yaklaşık üç ayda döktüğü büyük top, kaynaklara göre 8 metreyi aşan uzunluğuyla yaklaşık 270 kilogramlık taş gülleleri bir buçuk kilometreden fazla uzağa atabiliyordu. Bu top yaklaşık üç saatte bir atış yapabiliyordu. Osmanlı topçusunun büyük bölümünü ise Saruca gibi Türk dökümcüler hazırlamıştı. Kuşatmada kullanılan topların sayısı kaynaklara göre 12 ile 70 arasında değişir.

İki Taraf

Savunmacıların sayısı genellikle 7–8 bin civarında verilir. Bizans devlet adamı Sphrantzes’in yaptığı sayıma göre şehirde silah taşıyabilecek yaklaşık 4.773 Rum ve 200 yabancı vardı; bunlara Cenevizli ve Venedikli gönüllüler eklendi. Ceneviz asıllı surlar uzmanı Giovanni Giustiniani, Ocak 1453’te yaklaşık 700 askerle gelmiş ve imparator tarafından kara surlarının savunmasıyla görevlendirilmişti.

Osmanlı ordusu için çağdaş Batılı yazarlar 160 ile 300 bin arasında abartılı rakamlar verir; modern çalışmalar 50 ile 80 bin arası bir gücü daha gerçekçi bulur. Osmanlı donanmasının yaklaşık 110 gemiden oluştuğu tahmin edilir; savunmacıların ise 26 gemisi vardı.

Kuşatmanın Seyri

Kuşatma 6 Nisan 1453’te başladı. Osmanlı topları kara surlarını sürekli dövdü, savunmacılar ise geceleri gedikleri onarmaya çalıştı. Haliç’in ağzı, yüzen kütüklere bağlı büyük bir zincirle kapatılmıştı; bu sayede Osmanlı gemileri limana giremiyordu.

20 Nisan’da dört Hristiyan gemisi, şiddetli bir deniz çarpışmasının ardından Osmanlı donanmasını yararak zincirin arkasına geçmeyi başardı. Bu olay Osmanlı tarafında büyük bir hayal kırıklığı yarattı.

İki gün sonra, 22 Nisan’da, kuşatmanın en ünlü hamlesi geldi: II. Mehmed, gemileri yağlanmış kütükler üzerinde Galata’nın arkasındaki tepeden karadan yürüterek Haliç’e indirtti. Zincir böylece işe yaramaz hâle geldi ve savunmacılar Haliç surlarına da asker ayırmak zorunda kaldı. 28 Nisan’da savunmacıların bu gemileri yakmak için düzenlediği gece baskını başarısız oldu.

29 Mayıs: Son Hücum

Son hücum 29 Mayıs gece yarısından kısa süre sonra başladı. Saldırı dalgalar hâlinde yapıldı: önce ordudaki Hristiyan birlikler ve düzensiz askerler, ardından surların zayıf noktası olan Blakhernai kesimine yüklenen Türkmen birlikleri, en son da yeniçeriler hücuma kalktı. Savaşın kritik anında Giustiniani ağır yaralandı ve surlardan çekildi. Bu çekilme savunmacılar arasında paniğe yol açtı ve Osmanlı birlikleri şehre girdi. Giustiniani birkaç gün sonra Sakız Adası’nda öldü.

XI. Konstantinos’un nasıl öldüğü kesin olarak bilinmez. En yaygın anlatıya göre sokaklarda savaşırken öldü; bazı kaynaklar ise farklı ölüm biçimlerinden söz eder.

Fethin Ardından

II. Mehmed, Konstantinopolis’i Edirne’nin yerine Osmanlı başkenti yaptı ve “Fatih” unvanıyla anıldı. Ayasofya camiye çevrildi. Sultan, Gennadios Scholarios’u Ortodoks patriği olarak atadı ve kilise teşkilatının varlığını sürdürmesine izin verdi. Kaçan ya da fidyeyle kurtarılan Hristiyanların evlerine dönebileceği de ilan edildi.

Fethin bir başka sonucu askerî alandaydı: Osmanlı toplarının yaklaşık 800 yıldır şehri koruyan surları aşması, kuşatma savaşlarında yeni bir dönemin başladığını gösterdi. İtalya’ya kaçan Bizanslı âlimlerin Rönesans’a katkısı da sık sık dile getirilir; ancak bu etkinin boyutu tarihçiler arasında tartışmalıdır.

Kaynaklar ve İleri Okuma

• Fall of Constantinople (Wikipedia, İngilizce)

Kapak görseli: İstanbul’un kara surları. Görsel: Peter Christian Riemann, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons