Kısaca: Tarih merakını bir adım ileri taşımak isteyenler için Vikipedi’nin ötesinde, ücretsiz ve güvenilir pek çok dijital kaynak var. Bu rehberde Karboğazı yazılarını hazırlarken de başvurduğumuz ansiklopedi, makale, tez ve görsel arşivlerini bir araya getirdik. Forumda bir iddiayı desteklerken bu kaynaklardan yararlanabilirsiniz.
1. Önce ayrımı bilelim: birincil ve ikincil kaynak
- Birincil kaynak: Olayın yaşandığı dönemde üretilmiş belge ve tanıklıklar. Ferman, tahrir defteri, kronik, mektup, günlük, fotoğraf, sikke, yazıt.
- İkincil kaynak: Birincil kaynakları inceleyen araştırmacıların yazdığı kitap, makale ve ansiklopedi maddeleri.
İyi bir tarih yazısı ikisini birlikte kullanır. Birincil kaynak tek başına her zaman “doğru” değildir: bir kronik yazarı taraf tutabilir, bir propaganda afişi olayı çarpıtabilir. Bu yüzden “kim, ne zaman, kimin için yazdı?” sorusu her kaynağa sorulmalıdır.
2. Güvenilir başlangıç noktası: akademik ansiklopediler
- TDV İslâm Ansiklopedisi: Türk ve İslam tarihi için en kapsamlı Türkçe başvuru eseri. Her madde alanın uzmanı tarafından imzalıdır ve sonunda ayrıntılı kaynakça bulunur. Tamamı çevrim içi ve ücretsiz.
- 1914-1918-online: Birinci Dünya Savaşı üzerine uluslararası, hakemli ve açık erişimli ansiklopedi (İngilizce). Osmanlı cepheleri hakkında uzman maddeleri içerir.
İpucu: Bir ansiklopedi maddesinin en değerli kısmı çoğu zaman sonundaki kaynakçadır. Oradaki kitap ve makaleler bir sonraki okuma listenizdir.
3. Akademik makaleler ve tezler
- DergiPark: Türkiye’deki akademik dergilerin açık erişim platformu. Belleten dışındaki pek çok tarih dergisinin makalelerini PDF olarak indirebilirsiniz.
- Belleten: Türk Tarih Kurumu’nun 1937’den beri yayımlanan dergisi; arşivi çevrim içi.
- YÖK Ulusal Tez Merkezi: Türkiye’de yazılmış yüksek lisans ve doktora tezleri. İzinli tezlerin tam metni indirilebilir.
4. Arşiv belgeleri ve eski yayınlar
- Devlet Arşivleri Başkanlığı: Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinin kataloglarına çevrim içi erişim sağlar; üyelikle belge taraması yapılabilir.
- SALT Araştırma: Geç Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait fotoğraf, harita, süreli yayın ve belgelerden oluşan zengin bir dijital arşiv.
- İBB Atatürk Kitaplığı: Osmanlıca gazete, dergi, harita ve kartpostal koleksiyonları dijital olarak taranabilir.
5. Görsel kaynaklar: müzeler ve kütüphaneler
- Library of Congress Dijital Koleksiyonları: Fotoğraf, harita, afiş ve gazete arşivi. II. Abdülhamid’in hediye ettiği fotoğraf albümleri ve Birinci Dünya Savaşı baskıları da buradadır.
- Metropolitan Museum of Art Açık Erişim: Kamu malı eserlerin yüksek çözünürlüklü görselleri serbestçe kullanılabilir. Osmanlı silahları, tuğralar, minyatürler.
- Cleveland Museum of Art Açık Erişim: İlhanlı ve Selçuklu dönemi eserleri dahil geniş bir İslam sanatı koleksiyonu; açık erişimli görseller CC0 lisanslıdır.
Sitemizdeki Sarıkamış Harekâtı ve Kösedağ Savaşı yazılarının görselleri bu arşivlerden alınmıştır.
6. Bir kaynağı değerlendirirken sorulacak beş soru
- Yazar kim, alanında uzman mı?
- Nerede yayımlandı: hakemli dergi, üniversite yayını, ansiklopedi mi, yoksa imzasız bir internet sayfası mı?
- İddialarını hangi kaynaklara dayandırıyor? Dipnot ve kaynakça var mı?
- Ne zaman yazıldı? Sonradan çıkan araştırmalar bu bilgiyi değiştirmiş olabilir mi?
- Başka güvenilir kaynaklar aynı bilgiyi doğruluyor mu?
7. Forumda kaynak nasıl gösterilir?
Mesajınızın sonuna “Kaynak:” diye başlayan bir satır ekleyin; forum bu satırı otomatik olarak kutu içinde gösterir. Yazar, eser adı, yayın yeri ve yılı, varsa sayfa numarası yeterlidir. Örnek aşağıda.
Kaynak: Halil İnalcık, “Timar”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 41. cilt, 2012, s. 168–173.
Sizin de düzenli kullandığınız, burada olmayan ücretsiz bir arşiv varsa bu konunun altına ekleyebilirsiniz; rehberi birlikte genişletelim.