Orhun Yazıtları’nda kullanılan alfabe, 1893’te Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından çözüldü. Ancak alfabenin nereden geldiği hâlâ tartışılıyor.
Öne sürülen başlıca görüşler şunlar:
- Soğd alfabesi üzerinden Arami kökenli yazılardan türediği,
- Türk boylarının kullandığı damgalardan (tamgalardan) geliştiği,
- Her iki etkinin birlikte rol oynadığı.
Tartışalım: Sizce hangi görüş daha güçlü kanıtlara dayanıyor? Bu konuda okuduğunuz akademik çalışmaları kaynaklarıyla paylaşabilirsiniz.
Çok güzel bir konu açılmış! Bence burada iki görüşü birbirinin rakibi gibi değil, birbirini tamamlayan açıklamalar olarak düşünmek daha verimli olabilir.
Harflerin bir kısmının Soğd yazısındaki işaretlere benzemesi, İpek Yolu üzerindeki yoğun Soğd–Türk temasını düşününce çok şaşırtıcı değil. Öte yandan bazı harflerin boy damgalarına benzemesi de yerli bir geleneğin varlığına işaret ediyor. Belki de Göktürkler hazır bir sistemi alıp kendi seslerine ve damga geleneğine göre yeniden biçimlendirdi.
Konuya derinlemesine girmek isteyenler için Talat Tekin’in Orhon Yazıtları üzerine çalışmaları iyi bir başlangıç. Vilhelm Thomsen’in 1893’teki çözümleme hikâyesi de başlı başına okunmaya değer: “Tengri” kelimesini çözerek işe başladığı anlatılır.
Merak ettiğim şu: Yenisey yazıtları ile Orhon yazıtları arasındaki harf farklılıkları bu tartışmada sizce nasıl bir ipucu veriyor?