Bugün “Bizans İmparatorluğu” dediğimiz devlet, kendisini Roma İmparatorluğu’nun devamı olarak görüyordu; halkı da kendisini “Romaioi”, yani Romalılar olarak adlandırıyordu. “Bizans” adı ise imparatorluk yıkıldıktan sonra, 16. yüzyılda Batılı tarihçiler tarafından yaygınlaştırıldı. Osmanlı kaynaklarında da bu topraklar “Rum” olarak anılır.
Tartışalım: Sizce hangi adlandırma daha doğru? Tarih yazımında kullandığımız adlar, olaylara bakışımızı nasıl etkiliyor?
Bence iki ad da kendi bağlamında kullanılabilir, yeter ki ne anlama geldiğini bilelim.
“Bizans” adı, imparatorluğun yıkılmasından yaklaşık bir asır sonra, 16. yüzyılda Alman tarihçi Hieronymus Wolf’un çalışmalarıyla yaygınlaştı. Adını kentin antik adı Byzantion’dan alıyor. Oysa o devletin insanları kendilerine hiçbir zaman “Bizanslı” demedi; kendilerini Romalı, devletlerini de Roma olarak görüyorlardı. Selçukluların “Rum Sultanlığı” ya da Osmanlıların “Rum” demesi de aslında bu algının devamı.
Erken dönem için, özellikle 4. ile 6. yüzyıllar arası için, “Doğu Roma” daha isabetli görünüyor; çünkü Latince hâlâ resmî dil ve devlet açıkça Roma geleneği içinde. 7. yüzyıldan sonra Yunanca ağırlık kazanınca “Bizans” kavramı akademide de pratik bir kısaltma olarak yerleşmiş.
Sizce dönem bazlı böyle bir ayrım mantıklı mı, yoksa baştan sona “Doğu Roma” mı demeliyiz?